KÜLTÜR VE SANAT

AFGANİSTAN - KÜLTÜR VE SANAT

Hayfa’daki İsrail Teknoloji Enstitüsü, Paştunların Yahudi Olduğunu Düşünen Pek Çok Antropolog Var.

Hayfa’daki İsrail Teknoloji Enstitüsü, Taliban’ın temelini oluşturan Paştun halkının Yahudi asıllı olup olmadığını araştırması için bir Hintli akademisyen görevlendirdi.  Paştunların Yahudi olduğunu düşünen pek çok antropolog var.

Afganistan ve Pakistan’daki etkinliğiyle baş edilemeyen Taliban’ın çekirdek aşiretinin Yahudi asıllı olması ihtimali bugüne dek pek çok araştırmacı tarafından gündeme getirilirken, İsrail hükümeti ilk kez tartışmaya resmen el attı. İsrail Dışişleri’nin burs sağladığı Hintli akademisyen Şehnaz Ali, Hayfa’daki İsrail Teknoloji Enstitütüsü’nde (Technion) Taliban taraftarı Paştun halkının ataları gözüyle bakılan ‘Afridi Pathan (Paştun)’ aşiretinin Yahudilerle kan bağı olup olmadığını araştıracak.

Devamını oku: Paştunların Yahudi Olduğu İddiası

AFGANİSTAN - KÜLTÜR VE SANAT

Afganistan binlerce yıldan beri bir çok farklı din ve medeniyetin beşiği olmuştur.

İnsanoğlunun yer yüzünde bırakmış olduğu mirasta Afganistan’ın tarihsel

kültürü büyük ve önemli bir rol oynamış ve nesillerden beri bir çok tarihçi,

arkeolog ve çok sayıda ilmi araştırmacının dikkatini çıkmıştır. Ne yazık ki, bu

ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel temelleri 20 yıldan beri sürmekte olan

savaşın ülke vatandaşları üzerinde yaratığı huzursuzluk nedeniyle derinden

sarsılmıştır. Bunun sonucunda da ülkenin kültürel mirası telafi edilemeyecek

şekilde hasar görmüş ve kayba uğramıştır.

Afganistan’ın kültürel mirasının rehabilitasyonu, Afganistan hükümeti ve uluslararası

toplumun öncelikli politikalarından biridir. Ülkenin tehlikede bulunan

kültürel mirasını korumak üzere başlatılan bu mücadele, Afgan otoriteleri

ve vatandaşları için güçlü ve ciddi bir uluslararası seferberlik ve milli destek

gerektirmektedir. Afganistan Eğitim ve Kültür bakanlığı, bu mücadelenin kazanılabilmesi

için uluslararası toplumlardan ve UNESCO’dan yardım ve işbirliği

talepetmiştir.

AFGANİSTAN - KÜLTÜR VE SANAT

 Nevruz, İran ve bütün Türk topluluklarında olduğu gibi Afganistan’da da Milâdi 21 Mart gününde çok eski zamanlardan beri kutlanılan geleneksel millî bir bay- Ankara Üniversitesi Doktora Öğrencisi Sayı : 2, Mart-Nisan 2006

ramdır. Burada yaşayan halk, tabiat ile insan arasındaki münasebetten meydana gelen Nevruz’u baharın müjdecisi olarak kabul eder. Yeni gün anlamına gelen Nevruz Hicri takvimi kullanan ülkelerde yılbaşı olarak bilinir. Arkeologlar Nevruz’un asırlardan beri İran ve Orta Asya’da çiftçi bayramı olarak kutlandığını belirtiyor. Afganistan’da Nevruz ile birlikte tarım işleri başladığından “Çiftçiler Günü” de denilmektedir. Bugün çiftçiler ve çiftçi kooperatifleri panayırlarda toplanarak ürünlerini sergilerler. Ayrıca hemen hemen herkesin fidan dikme şölenlerine katılmaları da bir gelenektir. Halk öncelikle mezarları ziyaret ederek geçmişlerinin ruhlarına dua eder.

Nevruz’un ilk gününde, Belh’in merkezi Mezar-ı Şerif’te bulunduğuna inanılan, İslam’ın dördüncü halifesi Hz. Ali (R.A.)’nin türbesinde de etkinliker düzenlenir. Buna bağlı olarak burada her yıl Nevruz gününde başlayıp 40 gün süren Lâle şöleni düzenlenmektedir.

Nevruz’da halk özel yiyecekler pişirirler ve genellikle Nevruz’un ilk gecesi ıspanaklı pilav yemeği yerler. Ispanaktan maksat rengi sebebiyle kaderin yeniden yeşerip canlanması ve bahtın açılması olarak bilinir. Pilavın beyazlığı ise aydınlık ve mutluluk getirmesidir. Ayrıca yeni yılda sağlıklı, mutlu ve neşeli olmak için gece yarıları namazlar kılınır, dualar edilir.

Nevruz’da, yedi çeşit yemişten bir tatlı çeşidi yapılmaktadır. Adı yedi meyve (haftmeyve) olan bu tatlı; kuru üzüm, badem, fıstık, kayısı çekirdeği, iğde, kuru kayısı ve cevizden yapılır. Bunlar temizlenip yıkandıktan sonra akşamdan suda ıslatılır. Islatılan malzeme ertesi sabah yumuşayıp lezzetli bir şerbet haline gelir. Nevruz’un meyvesi olarak da tanımlanan bu tatlı, Nevruz’un ilk sabahı yenir, şerbeti de içilir. Amaç bütün yıl boyunca böyle tatlı yiyecek ve içecekler yiyebilmeyi ümit etmektir. Ayrıca, sümelek veya semenk adı verilen bir helva da yapılır. Bu helva, toprağa ekildikten bir ay sonra buğdaylar kökleriyle birlikte ezilir, suyuna un katılarak kaynatılır. Kaynama işlemi sabaha kadar sürer. Saba-ha kadar def ve saz çalarak şarkılar söylenir.

Belh’te, Nevruz dolayısıyla yapılan şölenler diğer vilayetlere nazaran daha coşkulu kutlanmaktadır. Kutlama törenlerinde değişik oyunlar ve eğlenceler düzenlenmektedir. Bu oyunlardan bazıları; oğlak (buzkeşi), güreş, yumurta tokuşturma, deve güreşi, horoz ve köpek dövüşü ile folklor oyunlarıdır. Bu oyunların en heyecanlısı da oğlak oyunudur.

AFGANİSTAN - KÜLTÜR VE SANAT

Kullanıcı Değerlendirmesi: / 1
ZayıfEn iyi 

Afganistan’ın batısında, Herirud ırmağının kenarında kurulmuş tarihî bir şehir olan Herat, çeşitli dönemlerde farklı hükümdarların hakimiyeti altında istilalara maruz kalmış ve yeniden imar edilmiştir. En büyük tahribat ise Moğol istilasında yaşanmıştır.

Herat bir çok istilaya uğramasına rağmen tekrar imar edilmiş ve sadece Asya’nın değil belki de dünyanın en önemli kültür merkezlerinden biri haline getirilmiştir. Kertîler döneminde Merv ve Belh’in Moğol saldırısında tahrip olması nedeniyle Batı Asya’dan giden ipek yolu Doğu Türkistan’a güneydoğuya giden ticaret yolu (İpek Yolu) da Herat’a yönlendirlmiştir. Bu dönemde önemli bir ticaret merkezi haline gelen Herat’ta dokumacılık sanatı ve ticareti gelişmiştir. Ayrıca bu dönemde imar faaliyetleri de önem kazanmış olup birçok cami ve medrese inşa edilmiştir. En parlak dönemini Timurlu hükümdarlarından Sultan Hüseyin Baykara(1469-1506) döneminde yaşayan Herat edebiyat ve şiir sanatında büyük gelişme kaydetmiştir. Türk diline çok önem verilmiş, uygurca ve çağatayca eserler ele alınmıştır. Türk müziğinde Herat ekolü ortaya çıkmış,1510’lu yıllarda etkili olan Abdülkadir Meragi ve Gulam Şadi’nin müziği makam ve üslup anlayışıyla Osmanlı müziğini etkilemiştir. Ayrıca, halıcılık, ciltçilik, hat sanatı, tezhip, bakır işlemeciliği, ipek mensucat, seccade dokumacılığı gibi sanatlarla dünyaya ün salmış olan Herat şehri özellikle hat ve minyatür sanatında ekol olmuştur. Hat sanatında Nesta’lik yazısının ustaları Sultan Ali Meşhedi, Mir Ali Herevi, Ca’fer-i Tebrizi ve Sultan Muhammed Nur Herat ekolünde yetişmişlrdir. Minyatürde de günümüzde dünya müzelerinde eserleri bulunan Üstad Bihzad ve Ağa Mirek, Kasım Ali, Mevlana Ali, Emir Halil, Hoca Giyaseddin gibi ustalar burada eğitim almıştır.

Herat bugün de ayakta kalan eserleri ve ticaretteki yeri bakımından Afganistan’ın en önemli şehirlerinden biridir.